Dùng AI làm ảnh sản phẩm: được làm gì và cấm làm gì

Nhiều người bán hàng nhỏ hỏi tôi: "Giờ AI làm được hết, có phải khỏi chụp ảnh nữa không?" Câu trả lời là không, và ranh giới giữa việc được làm với việc cấm làm chính là thứ quyết định ảnh của bạn tạo niềm tin hay mất niềm tin.

Những việc được làm: AI sửa chung quanh, không sửa sản phẩm

Nguyên tắc tôi dùng rất ngắn: AI được phép chạm vào mọi thứ ở xung quanh sản phẩm, nhưng không được chạm vào bản thân sản phẩm. Nền, bối cảnh, khung hình, tông màu chung của cả bộ ảnh đều là phần trình bày. Màu thật, hình dáng thật, chi tiết thật của sản phẩm là thông tin để khách ra quyết định mua.

Với ranh giới đó, đây là những việc tôi thấy làm được và làm có lợi. Mỗi việc đều giữ nguyên thông tin thật về sản phẩm, chỉ làm phần trình bày gọn hơn. Bạn có thể kiểm từng mục bằng một câu hỏi: khách có nhận về đúng thứ trong ảnh không.

• Tách và dọn nền: bỏ bàn làm việc bừa bộn, dây sạc, giấy tờ ở sau sản phẩm, thay bằng nền sạch. Việc này đúng bản chất vì khách vốn không mua cái bàn của bạn.
• Dựng bối cảnh quanh sản phẩm thật: đặt sản phẩm vào một mặt bàn gỗ, một góc bếp, một kệ trưng bày để ảnh có ngữ cảnh. Sản phẩm vẫn là ảnh chụp thật, chỉ có không gian xung quanh là dựng.
• Mở rộng khung để cắt nhiều khổ: ảnh gốc chụp dọc mà cần khổ ngang, AI kéo dài phần nền hai bên để bạn có đủ chỗ cắt vuông, dọc, ngang và ảnh bìa.
• Đồng bộ tông màu cả bộ ảnh: chụp ở các buổi khác nhau thì màu lệch nhau, đưa về cùng một tông giúp trang bán hàng nhìn như một bộ. Nhưng chỉ chỉnh cân bằng chung, không chỉnh để sản phẩm đổi màu so với thật.
• Dọn bụi và vết xước do chụp: hạt bụi trên nền, vân tay trên mặt kính lúc chụp, vết xước trên phông. Phần này là lỗi của lần chụp, không phải lỗi của sản phẩm.
• Tạo ảnh bối cảnh minh hoạ cho bài viết: ảnh phụ giúp bài dễ đọc, như cảnh một người đang sắp xếp hàng. Loại ảnh này phải ghi rõ là minh hoạ, tôi sẽ nói kỹ ở phần sau.

Những việc cấm làm, và lý do cho từng việc

Đây là phần tôi muốn bạn đọc kỹ nhất, vì chính chỗ này làm nên uy tín của một cửa hàng. Mỗi mục dưới đây có chung một gốc: nó khiến khách tin vào thứ không có thật, rồi nhận về thứ khác. Đó là lừa người mua, dù người làm không cố ý. Hãy dùng danh sách này làm luật nội bộ và gửi cho bất kỳ ai trong công ty đụng đến ảnh.

• Đổi màu thật của sản phẩm: màu trên ảnh phải gần với màu khách cầm trên tay. Nếu ảnh đẹp hơn thật, khách thất vọng ngay lúc mở hộp và yêu cầu trả hàng.
• Thêm chi tiết sản phẩm không có: thêm hoạ tiết, thêm phụ kiện, thêm tính năng trông có vẻ. Khách mua theo những gì họ nhìn thấy trong ảnh, thêm chi tiết là hứa điều không có.
• Làm sản phẩm bóng hơn, mịn hơn, đầy đặn hơn: bề mặt, chất liệu, độ đầy của sản phẩm là thông tin chất lượng. Chỉnh nó là nói dối về chất lượng.
• Dựng ảnh "trước – sau" không thật: chưa từng có quá trình đó mà vẽ ra hai bức ảnh để chứng minh hiệu quả. Đây là kiểu dễ bị coi là quảng cáo sai sự thật nhất.
• Dựng ảnh người dùng giả làm khách thật: tạo ra "khách hàng" cầm sản phẩm rồi đăng như lời chứng thực. Không có khách thật nào ở đó, nên toàn bộ niềm tin mà ảnh tạo ra là niềm tin giả.
• Dùng ảnh AI mà không ghi là ảnh minh hoạ: ảnh bối cảnh thì được, nhưng giấu việc nó do AI tạo ra để khách tưởng là ảnh chụp thật thì không.

Vì sao đây không chỉ là chuyện đạo đức mà còn là rủi ro của bạn

Quảng cáo cho khách thấy một sản phẩm khác với vật thật có thể bị coi là quảng cáo sai sự thật. Tôi không phải luật sư, nên tôi không nêu điều luật hay mức phạt ở đây. Nếu bạn chạy quảng cáo trả phí hoặc bán lên sàn, hãy hỏi người am hiểu luật quảng cáo, và đọc quy định của chính nền tảng bạn đang bán.

Ngoài pháp lý còn có chuyện rất thực tế: đơn trả hàng, đánh giá một sao, và khách không quay lại. Một cửa hàng nhỏ sống bằng niềm tin của từng người mua, nên một lần khách nhận hàng khác ảnh có thể tốn nhiều hơn mấy tấm ảnh đẹp mang lại. Vì vậy tôi xem ảnh đúng với vật thật là điều kiện nền, chứ không phải điều nên làm khi có thời gian.

Quy trình từ một tấm ảnh thật ra một bộ ảnh nhiều khổ

Quy trình dưới đây giả định bạn đã chụp ảnh gốc đúng cách, như đã nói ở bài Ảnh sản phẩm xấu và thiếu ảnh: xử lý không cần studio. Ảnh gốc tốt là phần việc AI không làm thay được. Còn lại, bạn đi theo từng bước.

Mỗi bước nên có một người kiểm tra lại với sản phẩm thật trong tay. Kiểm bằng mắt là đủ, nhưng phải kiểm trước khi đăng, chứ không phải sau khi khách phản ánh. Ảnh đã qua AI mà không ai đối chiếu với vật thật là chỗ lỗi dễ lọt nhất.

• Bước 1: chọn ảnh gốc sắc nét, đúng màu, chụp thừa khung. Giữ nguyên bản gốc trong một thư mục riêng, không ghi đè.
• Bước 2: tách sản phẩm khỏi nền và dọn bụi, vết xước do chụp. Phóng to kiểm viền: sản phẩm không bị mất góc, không dính mép lạ.
• Bước 3: đặt sản phẩm lên nền sạch, hoặc dựng bối cảnh phù hợp với cách khách sẽ dùng thật. Đối chiếu bóng đổ cho hợp lý, sản phẩm không được trôi lơ lửng.
• Bước 4: mở rộng khung và cắt các khổ: vuông cho bài viết, dọc cho mạng xã hội, ngang cho web, ảnh bìa. Cắt xong, xem lại từng khổ xem sản phẩm có bị cắt mất phần quan trọng không.
• Bước 5: đồng bộ tông màu cả bộ. So từng ảnh với sản phẩm thật, màu nào lệch thì chỉnh về gần thật, không chỉnh cho đẹp hơn thật.
• Bước 6: ghi chú những ảnh nào là ảnh thật đã xử lý, những ảnh nào là ảnh minh hoạ do AI tạo, rồi mới đăng.

Công bố ảnh minh hoạ: cách tôi đang làm trên web của mình

Tôi tự dựng website nguyenhailam.com, và ảnh minh hoạ trên web đó tôi tự tạo bằng AI. Mỗi ảnh như vậy tôi ghi rõ là ảnh minh hoạ, vì người đọc xứng đáng được biết đó là ảnh dựng chứ không phải ảnh chụp lại một sự việc. Tôi nói đây là việc của chính tôi, không phải kết quả làm cho khách.

Điều này áp dụng cho ảnh sản phẩm theo một cách đơn giản. Ảnh sản phẩm thật, đã xử lý nền, thì khách thấy đúng cái họ nhận. Còn ảnh bối cảnh dùng để trang trí bài viết, giới thiệu ngữ cảnh, thì nên có một dòng chú thích. Cách ghi tôi thấy gọn nhất:

• Dưới ảnh bối cảnh do AI tạo, ghi "Ảnh minh hoạ" hoặc "Ảnh minh hoạ do AI tạo".
• Đừng dùng ảnh minh hoạ ở những chỗ khách coi là bằng chứng, như phần đánh giá, chứng thực, kết quả.
• Giữ nguyên ảnh sản phẩm thật ở khu vực chính của trang bán hàng, để ảnh minh hoạ chỉ đóng vai trang trí.

Giới hạn: ảnh AI không thay được ảnh sản phẩm thật

AI tạo ảnh cũng có những lỗi riêng. Nó có thể làm biến dạng chi tiết nhỏ như chữ trên nhãn, ngón tay cầm sản phẩm hay đường viền, và có khi thêm vào những thứ bạn không hề yêu cầu. Vì vậy mọi ảnh qua AI đều cần người xem lại, phóng to và đối chiếu với vật thật trước khi đăng.

Điều quan trọng hơn: khách mua hàng cần thấy đúng vật họ sẽ nhận. Ảnh AI có thể giúp trình bày đẹp hơn, nhưng không thay được ảnh chụp thật về chính sản phẩm. Tôi cũng chưa có số liệu làm cho doanh nghiệp khách về chuyện này, nên những gì tôi viết dựa trên cách tôi tự làm và những nguyên tắc về trung thực mà tôi giữ.

Bắt đầu từ đâu: ba bước trong tuần này

Bạn không cần dựng quy trình hoàn chỉnh ngay. Chỉ cần làm đúng thứ tự: đặt luật trước, thử sau. Nếu muốn có người ngồi cùng dựng bộ quy trình này cho cả công ty, hãy xem lớp đào tạo AI một ngày của tôi, lớp đang nhận đăng ký khoá đầu tiên và chưa chạy khoá nào.

• Bước 1: viết hai danh sách "được làm" và "cấm làm" của riêng cửa hàng bạn thành một tờ ngắn, rồi gửi cho mọi người đụng đến ảnh.
• Bước 2: lấy một sản phẩm bán chạy, chạy thử quy trình sáu bước ở trên từ ảnh gốc ra bộ nhiều khổ, và so từng ảnh với sản phẩm thật trong tay.
• Bước 3: thêm dòng chú thích "Ảnh minh hoạ" cho mọi ảnh bối cảnh do AI tạo trên trang bán hàng và fanpage của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Dùng AI làm ảnh sản phẩm có hợp pháp không?

Dùng AI để dọn nền hay tạo ảnh bối cảnh nói chung không có vấn đề. Rủi ro nằm ở chỗ ảnh khiến khách hiểu sai về sản phẩm, như đổi màu thật hay thêm chi tiết không có. Tôi không phải luật sư, nên nếu chạy quảng cáo hay bán trên sàn, hãy hỏi người am hiểu luật quảng cáo và đọc quy định của nền tảng.

AI có tách nền ảnh sản phẩm sạch được không?

Thường làm được tốt, nhưng viền sản phẩm với vật mỏng, trong suốt hoặc có lông thì hay bị sai. Hãy phóng to kiểm viền mỗi lần. Nền sạch chỉ có giá trị khi sản phẩm vẫn giữ nguyên hình dạng thật.

Có cần ghi rõ ảnh do AI tạo không?

Với ảnh bối cảnh hay ảnh minh hoạ cho bài viết thì nên ghi rõ "Ảnh minh hoạ". Với ảnh sản phẩm thật chỉ xử lý nền thì không cần coi là ảnh AI, nhưng bạn vẫn phải giữ đúng màu và hình dáng thật. Tôi tự ghi rõ trên web của mình để người đọc biết ảnh nào là ảnh dựng.

Khi nào nên chụp lại thay vì sửa bằng AI?

Khi ảnh gốc mờ, tối, sai màu, hoặc sản phẩm bị cắt mất phần quan trọng. AI giúp trình bày xung quanh sản phẩm, không cứu được ảnh gốc hỏng. Cách đúng là chụp lại theo hướng dẫn ở bài về ảnh sản phẩm xấu và thiếu ảnh.